Çocukluk ve ergenlik döneminde karşılanmamış temel ihtiyaçlardan köklenen erken dönem uyumsuz şemalar güncelde yaşanan problemlerin arka planını oluşturur.

Şema terapi 1990 yılında Young tarafından geliştirilmiştir. Kişilik bozuklukları, duygu durum bozuklukları ve diğer çeşitli zorlayıcı bireysel ve çift problemleri tedavi etmek için kullanılan bütünleştirici bir terapi yaklaşımı ve teorik çerçevedir. Şema terapi, Beck’in bilişsel terapisi(Beck, Rush, Shaw ve Emery, 1979), davranışsal terapi, nesne ilişkileri, Gestalt terapisi, bağlanma modelleri ve psikanalizin yönleri bütünleştirilerek geliştirilmiştir.

Şema Terapi Kavramları

Şema terapi, akut psikiyatrik semptomlardan ziyade bir bozukluğun kronik ve karakteristik yönlerini hedefler. Şema terapi modeli üç ana yapıyı tanımlar: “şemalar” temel psikolojik temalardır; “başa çıkma tarzları” şemalara verilen karakteristik davranışsal tepkilerdir; ve

“modlar” ise belirli bir anda meydana gelen şemalar ve başa çıkma tarzlarıdır. Duygusal zorluklar ağırlıklı olarak çocukluk ve ergenlik döneminde karşılanmamış temel ihtiyaçlardan kaynaklanır ve bu da uyumsuz şemalara ve başa çıkma tarzlarına yol açar.

Erken dönem uyumsuz şemalar, çocuklukta başlayan ve kişinin yaşamı boyunca tekrar eden geniş, yaygın kalıplardır. Anıları, duyguları, bilişleri ve bedensel duyumları içerir. Kişinin kendisini ve başkalarıyla olan ilişkilerini nasıl kavramsallaştırdığını içerirler. Çocukluk ve ergenlik döneminde gelişirler, kişinin yaşamı boyunca detaylandırılırlar ve önemli ölçüde işlevsiz olabilirler. Aslında, işlevsiz veya uyumsuz şemalar şema terapinin odak noktasıdır. Terk edilme, kuşkuculuk, duygusal yoksunluk, sosyal izolasyon ve bağımlılık gibi 18 adet şema, bu terapi yaklaşımının temel kavramlarıdır.

Modlar, belirli bir anda aktif olan şemaları ve başa çıkma stillerini tanımlar. Şemalar ve başa çıkma stilleri özellikleri tanımlarken, modlar durumları tanımlar. Bir birey farklı şema kümelerinin veya başa çıkma stillerinin aktivasyonuna bağlı olarak modlar arasında geçiş yapabilir. Modlar, belirli şemalar veya başa çıkma tepkileri ezici duygulara veya katı başa çıkma stillerine dönüştüğünde etkinleşir. Dört ana mod türü vardır ve her biri belirli şemalar ve başa çıkma stilleri ile ilişkilidir. Bu dört mod türü; çocuk modları, uyumsuz başa Çıkma modları, işlevsiz ebeveyn modları ve sağlıklı erişkin modudur. Çocuk modları savunmasızdır. Öfkeli çocuk, dürtüsel/disiplinsiz çocuk ve mutlu çocuk modundan oluşur.

Uyum bozucu başa çıkma stilleri, bir şema ile başa çıkmak için çeşitli stratejiler kullanılır. Genelde başa çıkma tepkileri ve stillerinin bir kombinasyonu söz konusudur. Bir şema zaman içinde sabit kalırken, başa çıkma stilleri farklı durumlarda ve yaşamın farklı aşamalarında şema ile başa çıkmak için değişken olarak kullanılır. Teslim olma, kaçınma ve aşırı telafi davranışları şema ile baş etmeye çalışırken aslında şemanın varlığını destekleyen uyum bozucu başa çıkma stillerindendir.

Şema Terapi Çalışma Alanları

Kronik psikolojik problemlerde, kişilik bozukluklarında, anksiyetede, ilişki başlatma, sürdürme ile ilgili zorlanmalarda başka bir terapi türüne ek olarak ya da tek başına kullanılabilir.